پیامک جعلی و لینک فیشینگ: ۷ نشانه که پیش از کلیک باید ببینید
پیامک ابلاغیه، جایزه، بسته‌ی پستی یا سهام با یک لینک؛ رایج‌ترین راه خالی شدن حساب‌ها. هفت نشانه‌ی پیامک و لینک جعلی، و کاری که اگر روی لینک زدید یا برنامه نصب کردید باید فوراً انجام دهید.
«ابلاغیه‌ی جدید برای شما صادر شد، برای مشاهده کلیک کنید.» «بسته‌ی پستی شما به دلیل نقص آدرس متوقف شد.» «شما برنده‌ی جایزه‌ی قرعه‌کشی شده‌اید.» احتمالاً شما هم چنین پیامکی گرفته‌اید. پشت بیشتر این پیام‌ها یک هدف است: کشاندن شما به صفحه‌ای که اطلاعات کارت را می‌گیرد، یا نصب برنامه‌ای که پیامک‌های بانکی‌تان را می‌خواند.
به این روش فیشینگ می‌گویند: کلاه‌بردار خودش را جای یک نهاد آشنا جا می‌زند تا شما با اعتماد، اطلاعاتتان را بدهید. خبر خوب این است که این پیام‌ها تقریباً همیشه چند نشانه‌ی ثابت دارند.
خلاصه در یک نگاه
- نهادهای رسمی برای مبلغ‌های جزئی شما را به صفحه‌ی پرداخت با لینک پیامکی نمی‌فرستند.
- نشانی لینک را بخوانید؛ دامنه‌های ناآشنا، کوتاه‌شده یا با غلط املایی نشانه‌ی خطرند.
- هرگز فایل با پسوند apk را از لینک پیامک نصب نکنید.
- عجله و ترساندن («تا ۲۴ ساعت»، «حساب مسدود می‌شود») ترفند اصلی کلاه‌بردار است.
- اگر کلیک کردید و اطلاعات دادید، اول کارت را مسدود و رمز را عوض کنید.
نشانه‌ی ۱: لینک به دامنه‌ای ناآشنا می‌رود
مهم‌ترین بررسی، خواندن نشانی لینک است. سرویس‌های رسمی معمولاً دامنه‌ی ثابت و شناخته‌شده‌ای دارند؛ بسیاری از سامانه‌های دولتی به .gov.ir یا .ir ختم می‌شوند. در لینک‌های جعلی این‌ها رایج است:
- دامنه‌ای که شبیه اصل است اما یک حرف فرق دارد؛
- نام نهاد رسمی در ابتدای نشانی و دامنه‌ی واقعی در انتها (مثل sana.gov.ir.example.xyz)؛
- لینک‌های کوتاه‌شده که مقصدشان معلوم نیست؛
- دامنه‌هایی با پسوندهای عجیب و نامرتبط.
قاعده همان است که در راهنمای تشخیص درگاه پرداخت جعلی گفتیم: انتهای نام دامنه تعیین می‌کند سایت مال کیست، نه ابتدای آن.
نشانه‌ی ۲: برای کار رسمی، مبلغی ناچیز می‌خواهد
«برای مشاهده‌ی ابلاغیه ۲ هزار تومان پرداخت کنید.» «هزینه‌ی ارسال مجدد بسته ۵ هزار تومان.» این مبلغ‌های کوچک عمداً انتخاب شده‌اند تا شک نکنید. هدف، گرفتن پول نیست؛ گرفتن اطلاعات کارت و رمز پویا است تا بعد حساب را خالی کنند.
نشانه‌ی ۳: می‌خواهد برنامه نصب کنید
خطرناک‌ترین نوع این پیام‌ها شما را به دانلود یک فایل apk می‌فرستد؛ مثلاً «برنامه‌ی مشاهده‌ی ابلاغیه» یا «اپلیکیشن دریافت جایزه». این برنامه‌ها معمولاً اجازه‌ی خواندن پیامک می‌گیرند. یعنی کلاه‌بردار رمزهای پویا و پیامک‌های بانک را می‌بیند و گاهی از گوشی شما به مخاطبانتان هم همین پیام را می‌فرستد.
برنامه را فقط از فروشگاه‌های رسمی برنامه یا سایت اصلی خود سرویس نصب کنید. هیچ دلیلی برای نصب برنامه از لینک یک پیامک ناشناس وجود ندارد.
نشانه‌ی ۴: فرستنده یک شماره‌ی شخصی است
پیامک‌های رسمی بانک‌ها و سامانه‌ها معمولاً از سرشماره‌های ثابت می‌آیند. پیامکی که از یک شماره‌ی موبایل معمولی (مثلاً ۰۹۱۲…) ادعا می‌کند از طرف دادگستری، بانک یا پست است، تقریباً همیشه جعلی است. البته این نشانه به‌تنهایی کافی نیست، چون سرشماره را هم گاهی جعل می‌کنند؛ آن را کنار بقیه‌ی نشانه‌ها بگذارید.
نشانه‌ی ۵: عجله و ترس
«تا ۲۴ ساعت آینده»، «در غیر این صورت حساب شما مسدود می‌شود»، «آخرین مهلت». کلاه‌بردار می‌خواهد پیش از فکر کردن عمل کنید. هر پیامی که شما را برای پرداخت یا ورود اطلاعات تحت فشار زمانی می‌گذارد، دلیل خوبی است که آرام‌تر پیش بروید.
نشانه‌ی ۶: پیشنهادی که خیلی خوب است
جایزه‌ی قرعه‌کشی که در آن شرکت نکرده‌اید، وام بدون ضامن با یک کلیک، سود تضمینی بالا یا یارانه‌ی ویژه. اگر باورش سخت است، احتمالاً درست نیست.
نشانه‌ی ۷: غلط املایی و لحن عجیب
پیامک‌های رسمی معمولاً یک‌دست و بدون غلط نوشته می‌شوند. فاصله‌گذاری‌های عجیب، غلط املایی، ترکیب حروف فارسی و انگلیسی و لحن خودمانی برای یک نهاد رسمی، همه نشانه‌ی هشدارند.
جدول مقایسه: پیام واقعی یا جعلی؟
| ویژگی | معمولاً در پیام واقعی | معمولاً در پیام جعلی |
|---|---|---|
| فرستنده | سرشماره‌ی ثابت | شماره‌ی موبایل شخصی |
| لینک | دامنه‌ی رسمی و شناخته‌شده | دامنه‌ی ناآشنا یا کوتاه‌شده |
| درخواست | اطلاع‌رسانی؛ ورود از مسیر رسمی | پرداخت فوری یا نصب برنامه |
| لحن | رسمی و بدون غلط | عجله، ترس، وعده‌ی جایزه |
راه امن: لینک پیامک را دور بزنید
ساده‌ترین قانون این است: روی لینک پیامک نزنید. اگر فکر می‌کنید پیام ممکن است واقعی باشد، خودتان نشانی رسمی سرویس را در مرورگر تایپ کنید یا برنامه‌ی رسمی‌اش را باز کنید و از همان‌جا وضعیت را ببینید. ابلاغیه‌ی واقعی در سامانه‌ی رسمی هم دیده می‌شود؛ بسته‌ی پستی واقعی با کد رهگیری در سایت رسمی پست قابل پیگیری است.
اگر روی لینک زدید یا برنامه نصب کردید
نگران نشوید، ولی سریع عمل کنید:
- اگر اطلاعات کارت یا رمز پویا وارد کرده‌اید: همین حالا کارت را از طریق اپلیکیشن بانک یا تماس با بانک مسدود کنید و رمز دوم را عوض کنید.
- اگر برنامه نصب کرده‌اید: اینترنت گوشی را قطع کنید، برنامه را حذف کنید و دسترسی‌هایش را بررسی کنید. اگر مطمئن نیستید پاک شده، از یک متخصص کمک بگیرید.
- رمزها را عوض کنید: رمز ایمیل، پیام‌رسان‌ها و هر حسابی که روی آن گوشی باز بوده است. ورود دومرحله‌ای را فعال کنید.
- به مخاطبانتان خبر بدهید که اگر پیامی با لینک از شما گرفتند، باز نکنند.
- گزارش دهید: پلیس فتا (cyberpolice.ir، مرکز تماس ۰۹۶۳۸۰) مرجع رسیدگی است.
قدم‌های کامل‌تر، از جمع کردن مدرک تا ثبت شکایت، در راهنمای کارهای پس از کلاه‌برداری اینترنتی آمده است.
یک عادت کوچک که بیشترین اثر را دارد
پیش از هر پرداخت اینترنتی، سه ثانیه به نوار نشانی مرورگر نگاه کنید: دامنه چیست و صفحه‌ی کارت روی shaparak.ir است یا نه. همین عادت ساده جلوی بیشتر ترفندهای فیشینگ را می‌گیرد. و اگر لینک به یک فروشگاه ناآشنا می‌رسد، پیش از خرید دامنه‌اش را در جست‌وجوی hi1 ببینید.
